(Opiniestuk) Kennis is macht, nieuwsgierigheid is machtiger. Deze quote kwam ik de afgelopen weken meerdere keren tegen. Hij bleef hangen, nestelde zich in mijn gedachten, en zette me aan het denken.
Het woord ‘macht’ roept bij mij allereerst negatieve associaties op: machtsmisbruik, machtsverheffing, machtsblok, grootmacht. En als ik de Dikke Van Dale erbij pak, lees ik synoniemen zoals: gezag, overheersing, greep en controle. Maar macht is ook: invloed, sterkte, kracht en vermogen.
En juist dat laatste woord -vermogen- triggert me. Want wat als het vermogen om nieuwsgierig te zijn, vragen te stellen en te blijven onderzoeken, dé sleutel is tot echte gedragsverandering? Tot een gezonde leefstijl?
We worden overspoeld met informatie over een gezonde leefstijl;
In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (RIVM, 2002) werd gesteld dat een gezonde en veilige leefstijl gericht op BRAVO: meer bewegen, niet roken, minder alcohol, gezondere voeding, veilig vrijen, veiligheid en voldoende ontspanning een belangrijke bijdrage kan leveren aan de kwaliteit van leven. In het Nationaal Preventieakkoord ‘naar een gezonder Nederland’ (VWS, 2018) staan landelijke afspraken beschreven welke de Rijksoverheid met meer dan 70 maatschappelijk organisaties heeft gesloten om mensen minder te laten roken, om overgewicht terug te dringen en ze gezonder te laten leven. Het model van Positieve Gezondheid (Huber et al., 2011) gaat een stap verder. Hier gaat het niet alleen om lichamelijke gezondheid en de afwezigheid van ziekte, maar ook om wat voor eenieder belangrijk is en wat veerkracht geeft.
Uit alle informatie blijkt dat er op verschillende manieren wordt gekeken naar een gezonde leefstijl en dat de haalbaarheid hiervan er voor iedereen anders uitziet. Het bevestigt dat een gezond leefstijl geen one-size-fits-all is en dat kennis hierover alleen niet genoeg is. Want wat brengt kennis alleen als je niet de macht hebt om deze kennis nieuwsgierig te onderzoeken, te interpreteren en om te zetten naar iets wat voor jou werkt.
Zelf wil ik hierin daarom nog een stap verder gaan. Veel mensen worstelen met hun leefstijl. Niet omdat ze niet weten wat gezond is, maar omdat ze de verbinding kwijt zijn met wat voor hén werkt, met hun intrinsieke motivatie, innerlijke kracht en eigen regie.
Daar komt veerkracht om de hoek kijken. Mentale veerkracht is het vermogen om te onderzoeken, je aan te passen, mee te buigen en te leren dansen in de regen! Je ontwikkelt alleen veerkracht als je afstand neemt, ruimte schept en vanuit een ander perspectief leert kijken. Hiervoor is nieuwsgierigheid essentieel.
Nieuwsgierigheid zet aan tot vragen stellen: Wat past bij mij? Wat werkt nu voor mij? Hoe kan ik het anders aanpakken? Nieuwsgierigheid helpt om te blijven onderzoeken, blijven leren en blijven groeien.
Voor een gezondere leefstijl is gedragsverandering essentieel. Volgens Maarten Bijma en Max Lak in het boek ‘Leefstijlcoaching’ is gedragsverandering niet zomaar het logische gevolg van het verwerken van informatie, maar hangt het ook samen met allerlei persoonlijke en omgevingsfactoren die betrekking hebben op het veranderen van gedrag. Ook hieruit blijkt dat er voor verandering meer nodig is dan het hebben van kennis! Gedragsverandering gaat met ups en downs. Het is een samenspel in weten, willen, kunnen, durven en doen. In het Knoster-model (Tim Knoster en Mary Lippit, 1991) wordt nog duidelijker dat verandering een samenspel is. Want wat als één van de succesfactoren voor verandering onvoldoende aanwezig is: zonder motivatie ontstaat verwarring, zonder urgentie ontstaat weerstand, zonder plan ontstaat chaos, zonder omgeving ontstaat frustratie en zonder vaardigheden ontstaat angst.
Gedrag verandert niet door kennis op te doen over wat ‘gezond’ voor je is, maar doordat je begrijpt waarom je iets wilt veranderen en zelf de regie neemt over het hoe. Kennis is slechts een toevoeging, die je verder kan helpen als je uit nieuwsgierigheid weet hoe dit jóu verder kan helpen. Dit maakt nieuwsgierigheid in mijn ogen machtiger dan kennis.
Nieuwsgierigheid de brug tussen stilstaan en in beweging komen, tussen weten en doen, tussen kennis en toepassing en dé sleutel tot een gezonde leefstijl!